Hava İş Elanları Giriş / Qeydiyyat
SonÜmid TV

Məqalələr

İslam dünyagörüşü, əxlaqi dərslər və fiqhi məsələlər haqqında maarifləndirici yazılar

Bütün Məqalələr 14-Məsum (Əhli-Beyt) 14-Невинный (Ахль аль-Бейт) Alimlərdən sitatlar Arşdırmalar Azərbaycan Cümə moizələri Dua Həzrət Muhəmməd (s) Kategoriler Könül oxşayan Hədislər KİTABXANA Makaleler Marağlı Məlumatlar MÜQƏDDƏS AYLAR (İslam ayları) Müstəhəb namazlar Müsəlmanın həyat tərzi Məhərrəm Namaz Namaz Vaxtı NƏHCÜL-BƏLAĞƏ Pak sülalə Psixologiya QURANI KƏRIM QURANI KƏRIM (video) Quran Təfsiri Quran dərsləri Qısa moizələr Ramazan Rəcəb SUALLARLA İSLAM Surələrin Fəziləti Tarixi məlumatlar Video Dersler XANIMLAR ÜÇÜN Xanım Fatimeyi-Zəhra (s.ə) Zamanın Qədri və Elm Zikrlər Zilhiccə ayı İbrətamiz Hekayə İbrətamiz hekayələr İmam Cəfər Sadiq (ə) İmam Hüseyn (ə) İmam Həsən (ə) İmam Həsən Əskəri (ə) İmam Muhəmməd Baqir (ə) İmam Muhəmməd Təqi (ə) İmam Museyi-Kazim (ə) İmam Məhdi (ə) İmam Rza (ə) İmam Səccad (ə) İmam Əli (ə) İmam Əliyyən Nəqi (ə) Şəban Şəri hökmlər (Fiqh) Əhli-Beyt (ə) dahilərin baxışında Əhli-Beyt Maarifi Əqaid Имам Али (а)
İmam Məhdi (ə) 22.08.2026

İMAM MEHDİ (Ə) ƏHLİ-SÜNNƏ MƏZHƏBİNDƏ

 bəzi əhli-sünnə alimləri imam Mehdiyə (ə) etiqadı müdafiə etmiş...İmam Mehdinin (ə.c) dünyamiqyaslı qıyamı və inqilabı şiə mənbələri ilə yanaşı, digər İslam məzhəblərinin etiqad mədəniyyətində də geniş şəkildə bəhs edilmişdir. Onlar da imam Mehdinin (ə) Peyğəmbərin (s) pak nəslindən və həzrət Fatimeyi-Zəhranın (ə) övladlarından[1] olduğuna və vaxtı çatdıqda da zühur edəcəyinə inanırlar. Əhli-sünnənin gözlənilən Mehdiyə (ə) nə qədər etiqad bəslədiklərini anlamaq üçün alimlərinin yazdıqları kitablara müraciət etmək lazımdır. Fəxri-Razi və Qurtubi[2] kimi bir çox əhli-sünnə təfsirçiləri öz kitablarında bəzi Quran ayələrinin imam Mehdinin (ə) axır zamanda zühur edəcəyinə açıq-aşkar toxunmuş, eyni zamanda da, əhli-sünnə mühəddisləri o həzrətlə əlaqədar hədisləri də bir çox mötəbər kitablarında nəql etmişlər. Bu mötəbər qaynaq kitablara əhli-sünnənin altı “Səhih”[3] və Hənbəli məzhəbinin banisi Əhməd ibn Hənbəlinin “Müsnəd” əsərlərini nümunə olaraq göstərə bilərik. Həmçinin həm keçmişdə, həm də indiki zamanda bir çox əhli-sünnə alimləri imam Mehdiyə (ə) aid ayrıca kitablar da yazmışlar. Əbu Nəim İsfahani “Məcmueyi-Ərbəin” (Qırx hədis), Süyuti “Əl-ürfül-vərdi fi əxbari əl-Mehdi (ə)” kitablarında bu mövzunu geniş şəkildə araşdırmışlar.Diqqəti cəlb edən odur ki, bəzi əhli-sünnə alimləri imam Mehdiyə (ə) etiqadı müdafiə etmiş, onu inkar edənlərin əleyhinə müxtəlif kitab və məqalələr yazmış, elmi sübutlar və mötəbər hədislərlə bu inancının haqq olduğunu və inkarının mümkün olmadığını müdafiə etmişlər. Buna Məhəmməd Siddiq Məğribinin İbn Xəldunun sözlərinin rəddinə və onun tənqidinə dair yazdığı kitabi misal göstərmək olar. (Qeyd edək ki, böyük əhli-sünnə sosioloqu İbn Xəldun imam Məhdi (ə) haqqında olan bəzi hədislərin səhih (düzgün) olduğunu etiraf etməklə yanaşı, bəzi hədisləri də tənqid edərək onların zəif olduğunu bildirmiş və nəticədə mehdişünaslıq məsələsində şəkkə düşmüşdür. Məhəmməd Siddiq Məğribi “İbrazul-vəhmil-məknun min kəlami-İbni Xəldun” adlı bir kitab yazaraq onun bu məsələ ilə əlaqədar fikirlərini rədd etmişdir. Eyni zamanda Əbdülmöhsin ibn Həmd İbad “Ər-rədd əla mən kəzibə bil-əhadisis-səhihətil-varidə fil-Məhdi (ə)” adlı məqaləsində İbn Xəldunun şübhələrinə cavab vermişdir.)Bunlar əhli-sünnənin imam Mehdi (ə) haqqında inanclarından ibarət bir neçə nümunədir və biz burada yüzlərlə hədisdən yalnız ikisini nəql etməklə kifayətlənirik. Bu hədislər əhli-sünnənin ən mötəbər kitablarında nəql edilmişdir.İslam Peyğəmbəri (s) buyurur: “Əgər dünyanın sonuna yalnız bir gün qalsa belə, Allah o günü nəslimdən adı mənim adımla eyni olan bir şəxsin zühuruna qədər uzadacaqdır.”[4]Başqa bir hədisdə də buyurur: “Vaxtı çatdıqda, nəslimdən əxlaqı və adı mənə bənzəyən bir şəxs qiyam edəcək və yer üzünü zülm və haqsızlıqla dolduğu kimi haqq-ədalətlə dolduracaqdır.”[5]Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, zühur edib dünyanı ədalətlə dolduracaq islahatçı və xilaskara inanmaq dünyamiqyaslı bir anlayış və hamı tərəfindən qəbul edilən bir görüşdür. Sözsüz, bütün səmavi dinlərin həqiqi ardıcılları dini kitabların təlimi sayəsində vəd edilmiş böyük xilaskarın qıyamını gözləyirlər. Zəbur, Tövrat və İncil kimi müqəddəs kitablarda, eləcə də hinduların, zərdüştlərin və bərəhmənlərin kitablarında böyük xilaskarın zühurundan söz açılmışdır. Əlbəttə ki, onların hər biri ona müəyyən ləqəblər vermişlər; zərdüştlər onu “Suşyanis” (dünyanın xilaskarı), xristianlar “Məsihi-Moud” (vəd edilmiş Məsih), yəhudilər isə “Süruri-Mikaili” adlandırmışlar. Zərdüştlərin müqəddəs kitabları “Camasibnamə”də belə göstərilir: “Məkkə dağları arasından zühur edən ərəbdilli peyğəmbəri sonuncu peyğəmbərdir. Kölələri ilə birlikdə yemək yeyəcək və onlar kimi oturacaq... Onun dini bütün dinlərdən üstün olacaq və kitabı bütün kitabları batil edəcək... Dünya günəşi və zamanın şahı adlanacaq və peyğəmbər qızının ovladlarından dünyaya gələcək bir şəxs Allahın icazəsi ilə dünyaya rəhbərlik edəcək. O, həmin peyğəmbərin son xəlifəsidir... Onun hakimiyyəti qiyamətə qədər davam edəcəkdir...”[6] [1] “Əl-müstədrəku ələs-sahiheyn”, c.4, səh.557.[2] “Təfsiri-Qurtubi”, c. 8, səh.121.[3] Əhli-sünnənin nəzdində ən mötəbər “altı hədis külliyyatı” kitablarına verilən addır. Bunlar onların nəzərində ən mötəbər hədis kitabları sayılır. Həmin kitabların adları belədir: “Səhihi-Buxari”, “Səhihi-Müslim”, “Sünəni-Əbu Davud”, “Sünəni-İbn Macə”, “Sünəni-Nisai” və “Müsnədi-Termizi”. Əhli-sünnə Qurani-Kərimdən sonra bu kitabları ən mötəbər kitablar hesab edirlər.[4] “Sünəni-Əbu Davud”, c. 2, hədis 4282, səh.106.[5] “Əl-mocəmul-Kəbir”, c. 10, hədis 10229, səh.83.[6] “Ədyan və Məhdəviyyət”, səh.21.

108 Oxu
İmam Məhdi (ə) 21.08.2026

İmam Zamanın (ə.c) imamətinin başlanğıcı

İmam Mehdinin (ə) həyatı üç dövrdən İbarətdirHicri-qəməri təqvimi ilə Rəbiül-əvvəl ayının 9-u bəşəriyyət aləminin xilaskarı, imam Zamanın (ə.c) imamət məqamına çatdığı gündür. Bu günü Əhli-beyt (ə) yolunun yolçuları o həzrətin bu illahi məqama sahib olduğu üçün bayram kimi qeyd edirlər. Biz də bu mübarək gün münasibətilə Əhli-beyt tərəfdarlarını təbrik edir və Allah-Taaladan istəyirik ki, gözlərimizi o həzrətin mübarək camalı ilə işıqlandırsın, bizi, o həzrətin vəfalı dostları və fədakar əsgərlərindən qərar versin! Bu fürsətdən istifadə edib, o həzrətin imaməti ilə bağlı atası imam Həsən Əskərinin (ə) rəvayətini əziz oxucularımızın diqqətinə çatdırırıq:İmam Həsən Əskərinin (ə) xidmətçisi Əbülədyandan belə nəql edilir: “Bir gün imam Həsən Əskəri (ə) məni çağırıb buyurdu: “Bu məktublar mənə yazılmış məktubların cavabıdır, onları Mədainə çatdırmalısan.” Sonra əlavə edərək buyurdu: “On bеş gündən sonra qayıdıb, mənim şəhadətə yetdiyimi görəcəksən.” Soruşdum: “Еy Peyğəmbər (s) övladı! Səndən sonra vəsi və imam kimdir?” İmam (ə) buyurdu: “Mənim məktublarımı səndən soruşacaq şəxs məndən sonrakı imamdır.” Soruşdum: “Bundan başqa, onun nə kimi əlaməti var?” Buyurdu: “Cənazəmə namaz qılan şəxs məndən sonrakı imamdır.” Yenə soruşdum: “Əlavə əlamət verə bilərsinizmi?” İmam (ə) buyurdu: “Xurcundan xəbər verən şəxs məndən sonrakı imamdır.” İmamın (ə) hеybəti-əzəməti məni tutdu və daha bundan artıq sual soruşa bilmədim. Mən məktubları götürüb Mədainə gеtdim. On bеş gündən sonra qayıdıb, imam Həsən Əskərinin (ə) şəhaətə yetdiyini və o həzrətə qüsl vеrildiyini gördüm. Az sonra İmamın (ə) qardaşı Cəfərə dеdilər ki, gəlib imam Həsən Əskərinin (ə) cənazəsinə namaz qılsın. Mən bilirdim ki, Cəfərin imamət məqamına ləyaqəti yoхdur. Mən hеyrət içində qalmışkən, birdən bir uşaq (imam Mehdi (ə.c.)) gəlib Cəfəri kənara çəkdi və cənazəyə namaz qılmağa başladı. Namaz qurtardıqdan sonra o, üzünü mənə tutub buyurdu: “Məktubların cavabını vеr.” Bir az sonra Qum şəhərindən neçə nəfər gəlib, imam Həsən Əskərinin (ə) vəsisinin kim olduğunu soruşdu. Cəfər dеdi ki, imam Həsən Əskərinin (ə) vəsisi mənəm. Onlar dеdilər: “Biz özümüzlə pul və məktub gətirmişik və əgər həqiqətən, sən imam Həsən Əskərinin (ə) vəsisisənsə, dе görək, məktublar kimdən gəlib, xurcunların içində nə qədər pul var və o pulların sahibi kimdir? Çünki imam Həsən Əskəri (ə) həmişə bеlə еdərdi.” Cəfər hirslənib dеdi: “Təəccüblüdür, insanlar məndən qеyb soruşurlar!” Bu zaman imam Həsən Əskərinin (ə) еvindən bir xidmətçi çıхıb, “Fılankəslərin məktubları sizdədirmi? (Məktubların sahiblərinin adları və xüsusiyyətlərini də söylədi.) Həm də sizdə min dinar pul olmalıdır və on dinarının üzərindəki şəkil və yazılar pozulmuşdur!” – dedikdə, məktubları və malları ona verib dedilər: “Bunları almaq üçün səni göndərən şəxs imamdır...” (“Kəmalud-din”, c.2, fəsil 43, h.25, s.223.)Qeyd edək ki, imam Mehdinin (ə) həyatı üç dövrdən ibarətdir:1. Gizli həyat dövrü: Həzrətin gizli həyat dövrü doğum günündən atası imam Həsən Əskərinin (ə) şəhadətinə (beş yaşına) qədər müddəti əhatə edir.2. Qeyb dövrü: İmam Həsən Əskərinin (ə) şəhadətindən başlayıb, imam Mehdinin (ə) Allahın icazəsi ilə zühur edəcəyi dövrə qədər müddəti əhatə edir. Əlbəttə, qeyb dövrü iki hissəyə bölünür:a) Kçik (qısamüddətli) qeyb dövrü: 260-cı hicri-qəməri ilində imam Həsən Əskərinin (ə) şəhadətə yetməsi ilə imam Mehdinin (ə) imamlıq dövrü və bu tarixdən etibarən, o həzrətin kiçik qeyb dövrü də başladı. Kiçik qeyb dövrü 329-cu hicri-qəməri ilinə qədər, təxminən, 70 il davam etdi.b) Böyük (uzunmüddətli) qeyb dövrü: Bu dövr 329-cu hicri-qəməri ilindən başlanmışdır və Allahın əmri və iradəsi ilə qeyb buludlarının çəkilib dünyanın vilayət günəşi ilə işıqlanacağı günə qədər davam edəcək.3. Zühur dövrü (əsri): Qeyb dövrü bitdiyi zaman on ikinci imam (ə.c.) Allahın icazəsi ilə zühur edəcək və dünyanı yaxşılıq, gözəllik, haqq və ədalətlə dolduracaqdır. Heç kim o imamın (ə.c.) nə vaxt zühur edəcəyini bilməz və rəvayətlərdə onun zühur zamanını təyin edənlərin və “zühur vaxtını bilirəm” deyənlərin yalançı olduqları nəql edilmişdir.Allahdan istəyirik ki, o həzrətin zühurunu tezləşdirsin, o həzrətin zühuru ilə dünyanı haqq-ədalətlə doldursun və möminlərin qəlblərini sevindirsin!

155 Oxu
İmam Həsən Əskəri (ə) 20.08.2026

İmam Həsən Əskərinin (ə) şəhadəti

Rəbiül-əvvəl ayının 8-i ) on birinci imamımız imam Həsən Əskərinin (ə) şəhadət günüdür. Elə bu münasibətlə əziz oxucularımıza başsağlığı verir və o həzrətin həyatı ilə bağlı qısa məlumatı nəzərinizə çatdırırıq:Tarixçilərin qeydlərinə əsasən, şiələrin on birinci imamı həzrət Həsən ibn Əli Əskəri (ə) 232-ci hicri-qəməri ilinin Rəbiüs-sani ayının 8-ci, yaxud 10-cu günü dünyaya gəlmiş və 28 il həyat sürmüşdür. Həmçinin əksər tarixçilər imam Həsən Əskərinin (ə) 260-cı h.q. ilinin Rəbiül-əvvəl ayının 8-də şəhadətə yetdiyini qeyd etmişlər. Atası imam Hadinin (ə) 254-cü ildə vəfat etdiyini nəzərə alaraq, imam Həsən Əskərinin (ə) imamət müddəti Şeyx Müfidin rəvayətinə əsasən, altı il və Səd ibn Abdullahın rəvayətinə görə isə, beş il səkkiz ay olmuşdur. (“Əl-irşad”, Şeyx Müfid, s. 335.) O həzrətin (ə) anasının adının “Hədis” və ya “Hadisə”, bəzi qaynaqlarda isə “Susən” olduğu qeyd edilmişdir. “Uyunul-mucizat” kitabının müəllifi imam Həsən Əskərinin (ə) anasının düzgün adının “Səlil” olduğunu demiş və onu “O, arif və saleh kəslərdən idi!” ibarəsi ilə mədh etmişdir. (“Biharul-ənvar”, Əllamə Məclisi, c. 50, s. 238.)İmam Həsən Əskərinin (ə) ləqəblərinin Samit, Hadi, Rəfiq, Zəki, Nəqi və Xalis olduğunu qeyd etmişlər. O həzrət Abbasi xəlifəsinin əmrilə məcburi şəkildə Samirrada Əskər adlı bir yerdə saxlanıldığı üçün Əskəri adlandırılmışdır. (“İləlüş-şəraye”, c.1, səh.230.) Həm imam Cavad (ə), həm də imam Həsən Əskəri (ə) “İbnur-Rza” künyəsi ilə məşhur olmuşlar. Necə ki, imam Hadi (ə) və imam Həsən Əskəri (ə) “Əskəriyeyn” ləqəbi ilə tanınmışlar.Əhməd ibn Übeydullah ibn Xaqan imam Həsən Əskərini (ə) “qaragözlü, qədd-qamətli, gözəlçöhrəli və qamətidüz” – ibarələri ilə vəsf etmişdir. (“Kəmalud-din”, c. 1, s. 40.)Təəssüflər olsun ki, imam Həsən Əskərinin ömrü ya zindanda, ya da sürgünlərdə kеçmişdir. O, iki, ya üç yaşında ikən, atası imam Hadi (ə) ilə birlikdə sürgün olunaraq ömrünün iyirmi ilini atası ilə yanaşı sürgün və zindanlarda kеçirmişdir. Atasından sonra altı il imamlıq dövrünü də şiddətli məhdudiyyətlər altında yaşamışdır.O həzrətin atası imam Hadi (ə) 254-cü ildə şəhadətə çatdıqdan sonra, o həzrətin öz buyruğuna əsasən, oğlu imam Həsən Əskəri (ə) şiələrin imamı oldu. O həzrət iyirmi iki yaşında ikən atası şəhadətə yetmiş, altı il şiələrin imamı olmuş və ümumilikdə isə, iyirmi səkkiz il həyat sürmüşdür.İmam Həsən Əskərinin (ə) cəmiyyətdə nüfuz və hörmətinin günbəgün artmasından nigaran olan Abbasi xəlifəsi Mötəmid camaatın o həzrətə olan diqqətinin artdığını, eləcə də zindanın, təzyiq və işgəncələrin mənfi nəticə verməsini gördükdə, öz köhnə kələklərinə əl atıb İmamı gizli şəkildə zəhərləyir və İmam (ə) 260-cı hicri-qəməri ilinin Rəbiül-əvvəl ayının 8-də şəhadətə yetir. Dördüncü əsrin (hicri tarixi ilə) alimlərindən olan Məhəmməd ibn Cərir ibn Rüstəm Təbəri də qeyd edir ki, imam Həsən Əskəri (ə) zəhərlənmə nəticəsində şəhadətə qovuşmuşdur. (“Dəlailül-imamə”, səh.223.)İmam Həsən Əskərinin (ə) xidmətçisi Əbülədyandan belə nəql edilir: “Bir gün imam Həsən Əskəri (ə) məni çağırıb buyurdu: “Bu məktublar mənə yazılmış məktubların cavabıdır, onları Mədainə çatdırmalısan.” Sonra əlavə edərək buyurdu: “On bеş gündən sonra qayıdıb, mənim şəhadətə yetdiyimi görəcəksən.” Soruşdum: “Еy Peyğəmbər (s) övladı! Səndən sonra vəsi kimdir?” İmam (ə) buyurdu: “Mənim məktublarımı səndən soruşacaq şəxs məndən sonrakı imamdır.” Soruşdum: “Bundan başqa, onun nə kimi nişanəsi var?” Buyurdu: “Cənazəmə namaz qılan şəxs məndən sonrakı imamdır.” Yenə soruşdum: “Əlavə nişanə verə bilərsinizmi?” İmam (ə) buyurdu: “Kisədən xəbər verən şəxs məndən sonrakı imamdır.” İmamın (ə) hеybəti-əzəməti məni tutdu və daha bundan artıq sual soruşa bilmədim. Mən məktubları götürüb Mədainə gеtdim. On bеş gündən sonra qayıdıb, imam Həsən Əskərinin (ə) şəhid еdildiyini və o həzrətə qüsl vеrildiyini gördüm. Az sonra İmamın (ə) qardaşı Cəfərə dеdilər ki, gəlib İmamın (ə) cənazəsinə namaz qılsın. Mən bilirdim ki, Cəfərin imamlığa ləyaqəti yoхdur. Mən hеyrət içində qalmışkən, birdən bir uşaq (imam Mehdi (ə.c.) gəlib Cəfəri kənara çəkdi və cənazəyə namaz qıldı. Namaz qurtardıqdan sonra o, üzünü mənə tutub buyurdu: “Məktubların cavabını vеr.” Bir az sonra Qum şəhərindən neçə nəfər gəlib, imam Həsən Əskərinin (ə) vəsisinin kim olduğunu soruşdu. Cəfər dеdi ki, imam Həsən Əskərinin (ə) vəsisi mənəm. Onlar dеdilər: “Biz özümüzlə pul və məktub gətirmişik və əgər həqiqətən, sən imam Həsən Əskərinin (ə) vəsisisənsə, dе görək, məktublar kimdən gəlib, kisələrdə nə qədər pul var və o pulların sahibi kimdir? Çünki imam Həsən Əskəri (ə) həmişə bеlə еdərdi.” Cəfər hirslənib dеdi: “Təəccüblüdür, insanlar məndən qеyb soruşurlar!” Bu zaman imam Həsən Əskərinin (ə) еvindən bir xidmətçi çıхıb, “Fılankəslərin məktubları sizdədirmi? (Məktubların sahiblərinin adları və xüsusiyyətlərini də söylədi.) Həm də sizdə min dinar pul olmalıdır və on dinarının üzərindəki şəkillər pozulmuşdur!” – dedikdə, məktubları və malları ona verib dedilər: “Bunları almaq üçün səni göndərən şəxs imamdır...” (“Kəmalud-din”, c.2, fəsil 43, h.25, s.223.)

100 Oxu
Könül oxşayan Hədislər 17.08.2026

“Şübhəsiz ki, hər bir İmamın öz dostlarının (ardıcıllarının) və şiələrinin öhdəsində (boynunda) ilahi bir əhd-peymanı vardır.

“Şübhəsiz ki, hər bir İmamın öz dostlarının (ardıcıllarının) və şiələrinin öhdəsində (boynunda) ilahi bir əhd-peymanı vardır. Həmin əhd-peymana tam vəfalı olmanın və bu vəzifəni ən gözəl şəkildə yerinə yetirməyin şərtlərindən biri də onların qəbirlərini ziyarət etməkdir. Hər kim (bu imamlara olan sevgidən doğan) şövq və rəğbətlə, eləcə də onların rəğbət bəslədikləri şeyləri (həqiqət və dəyərləri) təsdiq edərək onların müqəddəs qəbirlərini ziyarət edərsə, İmamları Qiyamət günündə onların şəfaətçiləri olar”. «إِنَّ لِكُلِ‏ إِمَامٍ‏ عَهْداً فِي‏ عُنُقِ‏ أَوْلِيَائِهِ‏ وَ شِيعَتِهِ‏، وَ إِنَّ مِنْ تَمَامِ الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَ حُسْنِ الْأَدَاءِ زِيَارَةَ قُبُورِهِمْ، فَمَنْ زَارَهُمْ رَغْبَةً فِي زِيَارَتِهِمْ‏ وَ تَصْدِيقاً بِمَا (لما) رَغِبُوا فِيهِ، كَانَ أَئِمَّتُهُمْ شُفَعَاءَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» İmam Rza (ə) Cəfər ibn Məhəmməd ibn Qəuləvəyh, “Kamiluz-ziyarat”, s.121. – (Nəcəful-Əşrəf, 1356 h, birinci çap).

75 Oxu
Könül oxşayan Hədislər 15.08.2026

“Namazın (və digər əməllərin) qəbul olunma səbəbi (şərti) nədir?»

İmam Əli ibn Hüseyn Zeynülabidindən (ə) soruşdular: “Namazın (və digər əməllərin) qəbul olunma səbəbi (şərti) nədir?»İmam Səccad (ə) buyurdu: “Bizim vilayətimizi (rəhbərliyimizi) qəbul etmək və düşmənlərimizdən bərat etməkdir (uzaqlaşmaqdır)”.«... قَالَ: «مَا سَبَبُ‏ قَبُولِهَا؟». قَالَ (ع): «وَلَايَتُنَا وَ الْبَرَاءَةُ مِنْ أَعْدَائِنَا».Əllamə Məclisi, “Biharul-ənvar”, c. 81, s. 244, hədis: 35.“əl-Usul əs-Sittətə Əşər”, (Dar əl-Şəbustəri çapı), s.71.İbn Şəhraşub, “əl-Mənaqib”, c.4, s.130. 

118 Oxu
Arşdırmalar 14.08.2026

Hicrət – islam tarixinin başlanğıcı

Ərəb dilindən tərcüməsi «köçmək» deməkdir. Həzrət Mühəmmədin (s) Peyğəmbərliyinin 13-cü ilində Məkkədə müşriklərin zülm və əziyyətinin dözülməz həddə çatdığı bir şəraitdə müsəlmanların, onların da ardınca Peyğəmbərin Yəsrib (Mədinə) şəhərinə köçməsinə deyilir. Bundan əvvəl Yəsribdən gəlmiş nümayəndə heyəti Peyğəmbərlə iki dəfə beyət edərək (Əqəbə beyətləri), o həzrətə sığınacaq verməyi və İslamı qorumağı vəd etmişdi. Peyğəmbərin tapşırığı ilə əvvəlcə bütün müsəlmanlar Məkkəni tərk edib Mədinəyə köçdülər. Şəhərdə Peyğəmbərin özündən, Əbu Bəkrdən, Əli ibn Əbu Talibdən və Bəni-Haşim soyuna mənsub bir neçə qadından savayı müsəlman qalmamışdı. Məkkə müşrikləri müsəlmanların şəhəri tərk etmələrindən xəbər tutan kimi qərara gəldilər ki, Həzrət Mühəmmədin (s) əldə çıxmasına heç cür icazə verməsinlər. Bunun üçün ən yaxşı yol Onu öldürmək idi. Bəni-Haşimin qisas tələbini əngəlləmək üçün qərara aldılar ki, Məkkənin adlı-sanlı ailələrinin hər birindən nümayəndələr seçilsin, sonra onlar silahlanıb gecə Peyğəmbərin evinə hücum etsinlər və Onu öldürsünlər. Bu halda Mühəmmədin (s) qatili məlum olmayacaq, qohumları da Onun intiqamını kimdən alacaqlarını bilməyəcəklər. Müşriklər bu planı çox gizli saxlasalar da, Allah vəhy vasitəsilə öz Peyğəmbərini məsələdən agah etdi. Həzrət Mühəmməd (s) şəhəri təcili surətdə tərk etməyə hazırlaşdı. Təyin olunmuş gündə 40 nəfərlik sui-qəsd qrupu Peyğəmbərin evinin qarşısında pusqu qurub gecənin düşməsini gözləməyə başladı. Həzrət Mühəmməd (s) onların zənnini azdırmaq üçün öz əbasını əmisi oğlu Əli ibn Əbu Talibin əyninə geyindirdi və Onu öz əvəzində evdə saxladı. Əli bu təhlükəli anda Peyğəmbəri qorumaq təklifini canla-başla qəbul etdi. Bu münasibətlə Qurani-kərimin aşağıdakı ayəsi nazil oldu: «İnsanların eləsi də vardır ki, Allahın razılığını qazanmaq yolunda öz canını fəda edər. Allah öz bəndələrinə qarşı çox mehribandır» («Bəqərə», 207). Hava qaralanda Həzrət Mühəmməd Peyğəmbər (s) gizlicə evdən çıxdı. Sui-qəsdçilər Onun getməsini duymadılar, pəncərədən gördükləri şəxsin (Əlinin) Mühəmməd (s) olduğunu zənn edib arxayınlıqla pusqunu davam etdirdilər. Gecəyarı sui-qəsdçilər qapını sındırıb içəri soxuldular, lakin Peyğəmbərin yatağında Əli ibn Əbu Talibin yatdığını gördülər. Peyğəmbər isə əvvəlcədən qərarlaşdıqları yerdə Əbu Bəkrlə görüşüb, onunla birlikdə Məkkəni tərk etdi. Onlar məkkəlilərin zənnini azdırmaq üçün Yəsribə sarı deyil, əks tərəfə üz tutdular və Məkkənin cənubundakı Səvr dağının mağarasında gizləndilər. Allahın möcüzəsi ilə Peyğəmbər və Əbu Bəkr mağaraya daxil olandan sonra mağaranın girişini bir hörümçək torla örtdü, bir göyərçin də orada yuva qurub yumurtladı. İzi tutub mağaraya kimi gələn təqibçilər hörümçək torunu və göyərçini görəndə bu mağaraya çoxdan bəri insan girmədiyini zənn edib qayıtdılar. Həzrət Mühəmmədlə (s) Əbu Bəkr mağarada 3 gün qaldılar. Onların vəziyyəti aşağıdakı ayədə təsvir edilmişdir: «(Ey möminlər!) Əgər siz ona (Peyğəmbərə) kömək etməsəniz, Allah ona kömək göstərmiş olar. Necə ki, kafirlər onu (Məkkədən) iki nəfərdən biri olaraq çıxardıqları, hər ikisi mağarada olduğu və öz dostuna (Əbu Bəkrə): «Qəm yemə, Allah bizimlədir!» dediyi zaman göstərmişdi» («Tövbə», 40). Bu müddətdə onlar Əbu Bəkrin sürüsünü dağın ətəyində otaran Amir adlı çobanın verdiyi südlə, Əli ibn Əbu Talibin və Abdullah ibn Əbu Bəkrin hər gün gətirdiyi yemək payı ilə dolanırdılar. Mağaradan şəhərə dönərkən Əli və Abdullah irəlidə gedir, onların ardınca Amir qoyun sürüsünü gətirirdi. Buna görə yerdə insan ləpiri qalmır və yalnız qoyun sürüsünün keçməsi təsəvvürü yaranırdı. Bu səbəbdən ən bacarıqlı ləpirtanıyanlar belə, Peyğəmbərin gizləndiyi yeri tapa bilmirdilər. Üç gün tamam olduqdan İslam Peyğəmbəri və Əbu Bəkr bələdçinin müşayiəti ilə Yəsribə tərəf yollandılar. Bunun üçün Əbu Bəkr Məkkədəki sürüsündən iki dəvə gətizdirdi. Peyğəmbər halallıq naminə həmin dəvələrin qiyməti barədə onunla sövdələşdi və pul tapan kimi ödəyəcəyini bildirdi. Yolda Məkkə təqibçilərindən Süraqə adlı birisi təsadüfən onların izinə düşdü. O, atını düz Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) üstünə səyirtdi. Bu zaman Allahın yardımı ilə möcüzə baş verdi: Süraqənin atı şahə qalxıb onu yerə çırpdı. Əzilmiş və silahı əlindən düşmüş Süraqə aman istəməyə məcbur oldu. Peyğəmbər Süraqəyə bu şərtlə aman verdi ki, onları gördüyünü heç kəsə deməsin. Süraqə verdiyi sözə əməl etdi; bunun sayəsində Peyğəmbər və səfər yoldaşları təhlükəsiz halda öz yollarına davam etdilər. Mədinəyə bir az qalmış quraqlıq nəticəsində heyvanlarının südü qurumuş bir qadına rast gəldilər. Peyğəmbərin duası ilə heyvanların südü qayıtdı. Bu iki hadisə: Süraqənin zərərsizləşdirilməsi və qoyunların bol süd verməsi Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) hicrət yolunda göstərdiyi möcüzələrdən sayılır. Peyğəmbər Yəsribə birbaşa daxil olmayıb, şəhər kənarındakı Qüba kəndində dayandı. O həzrət hicri təqvimlə rəbiül-əvvəl ayının 1-də Məkkədən çıxıb, ayın 12-də Qübaya çatmışdır. Onun hicrət səfəri 12 gün davam etmişdir. Həzrət Mühəmməd (s) Məkkədə «əmin» (etibarlı, əmanətdar) ləqəbi ilə tanınırdı. Camaat öz qiymətli əşyalarını, mübahisəli əmlakını saxlamaq üçün Ona verirdi. Peyğəmbər hicrət edəndə evində xeyli əmanət pul və mal qalmışdı. Əli ibn Əbu Talib əmanətləri öz sahiblərinə təhvil verdi, sonra Məkkədə qalmış anası Fatimə bint Əsədi və Peyğəmbərin kiçik qızı Fatimeyi-Zəhranı da özü ilə götürüb şəhərdən çıxdı. Məkkə müşrikləri Ona mane olmaq istəsələr də, Əlinin şücaəti qarşısında tab gətirməyib geri dönməyə məcbur oldular. Əli himayəsində olanlarla birlikdə rəbiül-əvvəl ayının 15-də Qüba kəndinə çatıb Peyğəmbərə qoşuldu. Bu müddə ərzində artıq Qübada Peyğəmbərin başçılığı altında ilk məscidin bünövrəsi qoyulmuşdu. Həmin gün Həzrət Mühəmməd Peyğəmbər (s) Yəsribə daxil oldu. Yəsriblilər o həzrəti çox səmimi qarşıladılar. Peyğəmbər şəhərə yaxınlaşanda əllərində xurma budağı tutmuş yəsriblilər pişvaza çıxıb, bu münasibətlə qoşduqları nəğməni oxumağa başladılar: «Yəsrib kənarındakı təpələrdən on dörd gecəlik Ay üzümüzə doğdu (yəni Peyğəmbər şəhərimizə gəldi). Yer üzündə bircə nəfər dua edən mömin qalsa da, bu səadəti nəsib etdiyinə görə Allaha şükr etməlidir. Ey Allah tərəfindən bizə göndərilmiş Peyğəmbər, sənin əmrlərinə itaət etmək borcumuzdur”. Hər bir yəsribli müsəlman istəyirdi ki, Peyğəmbər onun evində qonaq qalsın. Amma Allahın Peyğəmbəri mübahisələrə son qoymaq məqsədilə elan etdi ki, Onun dəvəsinnin ovsarını sərbəst buraxsınlar; dəvə harada çöksə, Peyğəmbərin evi orada tikiləcək. Dəvə Yəsribin küçələrini gəzib, iki yetim uşağa aid sahədə yerə yatdı. Peyğəmbər həmin sahənin pulunu uşaqların hömayədarına ödədi. Burada ilk məscidi və Peyğəmbərin evini tikmək qərara alındı. Məscid və ev hazır olana kimi Həzrət Mühəmməd (s) yaxınlıqdakı Əbu Əyyub Ənsarinin evində yaşadı. Peyğəmbər Yəsribə köçdükdən sonra bu şəhəri «Mədinətün-nəbi» (Peyğəmbərin şəhəri) adlandırmağa başladılar. Sonralar şəhərə qısaca olaraq «Mədinə» (şəhər) dedilər. Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) Məkkədən Mədinəyə hicrəti müsəlman təqviminin (hicri-qəməri təqvimin) başlanğıcı sayılır. Hicrət İslam taixində mühüm yerə malik olan hadisədir. Bu, əslində İslamın məhv olmaqdan, Peyğəmbərin də ölümdən xilas olma tarixidir. Hicrət ilk müsəlman icmasının yaranmasının başlanğıcıdır. İslam tarixində iki böyük hicrət olmuşdur. Bunlardan birincisi və ən mühümü – yuxarıda haqqında danışılan Mədinə hicrəti, o biri isə Həbəşistana hicrətdir  Natiq Rəhimov

89 Oxu
Quran Təfsiri 14.08.2026

‘Leylətül-məbit’ ayəsi və onun təfsiri

Qurani-Kərimin “Bəqərə” surəsinin 207-ci ayəsində buyurulur:وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ “İnsanlardan bəzisi Allahın razılığını qazanmaq üçün öz canını fəda edər. Allah Öz bəndələrinə qarşı çox mehribandır!” Bu ayə İslam Peyğəmbərinin (s) Məkkədən Mədinəyə hicrət etdiyi zaman (“besət”in 13-cü və ya 14-cü ili, Rəbiül-əvvəl ayının 1-ci gecəsi) İmam Əlinin (ə) fəziləti ilə əlaqədar nazil olmuşdur. Həmin gün İmam Əli (ə) canını Peyğəmbərin (s) yolunda təhlükəyə ataraq o Həzrətin yerində yatdığı üçün tarixdə “Leylətül-məbit” (Gecələmə (hadisəsi) gecəsi) adı ilə məşhurdur. Bu ayənin təfsiri ilə bağlı İslamın məşhur mənbələrində çoxlu rəvayət nəql olunmuşdur. O cümlədən: 1. Əhli-sünnənin məşhur təfsir alimlərindən olan Sələbi öz təfsir kitabında bu ayənin nazil olma səbəbini belə nəql edir: “Peyğəmbəri-Əkrəm (s) Mədinəyə hicrəti zamanı Əli ibn Əbi Talibi (ə) camaata olan əmanətlərini qaytarmaq üçün Məkkədə qoymalı oldu. Özü isə gecə yola düşmək istəyərkən, müşriklər tərəfindən evin mühasirəyə alındığını gördü və Əliyə (ə) onun öz yerində yatmağını göstəriş verib buyurdu: “Mənim yaşılrəngli örtüyümü üstünə atıb, mənim yerimdə yatarsan. Allahın köməyi ilə sənə heç bir zərər dəyməyəcəkdir!” Əli (ə) də Həzrətin göstərişinə əməl etdi. Bu zaman Allah-Taala Cəbrail və Mikailə vəhy etdi ki, mən sizin aranızda qardaşlıq peymanı bağladım və ikinizdən birinizin ömrünü uzatdım. İndi sizin hansı biriniz digərinin uzunömürlü olmasını istəyir? Onların hər biri bunu özü üçün istədikdə, Allah-Taala buyurdu: “Nə üçün siz Əli ibn Əbi Talib kimi deyilsiniz? Mən onunla Muhəmməd arasında qardaşlıq peymanı bağladım. O, Peyğəmbərin yatağında yatdı və onun həyatını öz həyatından üstün bildi. Yerə enin və onu düşmənlərdən qoruyun!” Onlar yerə endilər. Cəbrail, Əlinin başı üstə, Mikail isə ayaq tərəfində durdu. Cəbrail dedi: “Afərin, afərin! Ya Əli, kim sənin kimi ola bilər?! Allah-Taala mələklərin yanında səninlə fəxr edir!”Peyğəmbər (s) Mədinəyə tərəf yola düşdüyü zaman bu ayə nazil oldu: “İnsanlardan bəzisi Allahın razılığını qazanmaq yolunda öz canını fəda edər. Allah öz bəndələrinə qarşı çox mehribandır!” Sələbinin nəql etdiyi bu hədisi təfsilatı ilə Qəzzali “Ehyaul-ülum” (3-cü cild, səh. 237), Gənci “Kifayətut-talib” (səh. 114), İbn Səbbağ Maliki “Əl-füsulul-muhimmə” (səh. 33), Sibt ibn Covzi Hənəfi “Təzkirətul-xəvass” (səh. 21), Şəblənci “Nurul-əbsar” (səh. 82) kitablarında nəql etmişlər. (“Əl-qədir”, c.2, səh.48.) 2. Bu rəvayəti Həskani “Şəvahidut-tənzil” kitabında azacıq fərqlə Hakim Əbu Səid Xudridən nəql etmişdir. (“Şəvahidut-tənzil”, c.1, səh. 196, hədis 133.) 3. Yenə həmin kitabda Abdullah ibn Süleymandan (başqa bir nüsxədə Abdullah ibn Abbasdan) belə nəql olunur: Peyğəmbər (s) mağaraya doğru getdiyi zaman gecə Əlini (ə) öz yatağında yatırtdı, özü isə Əbu Bəkrlə getdi. Qüreyşlilər Əliyə (ə) baxır və elə güman edirdilər ki, Peyğəmbərdir. Sübh açıldıqda gördülər ki, o Əlidir. Ondan “Muhəmməd haradadır?” – deyə soruşduqda dedi: “Mənim xəbərim yoxdur!” Dedilər: “Nahaq təəccüblənmədik ki, sənə tərəf daş atdıqda, o tərəf–bu tərəfə çevrildin, halbuki Muhəmmədə tərəf daş atdıqda, o yerindən tərpənməzdi. “İnsanlardan bəzisi Allahın razılığını qazanmaq yolunda öz canını fəda edər. Allah öz bəndələrinə qarşı çox mehribandır!” – ayəsi bu hadisə ilə bağlı nazil olmuşdur.” (“Şəvahidut-tənzil”, c.1, səh.100.) 4. Hakim Nişapuri “Müstədrəküs-səhiheyn” adlı məşhur kitabında İbn Abbasdan belə nəql edir: “Əli (ə) Allah yolunda öz canını qurban etdi – Peyğəmbərin (s) libasını geyinib, onun yerində yatdı...” Hədisin sonunda isə belə oxuyuruq: “Bu hədis mötəbərdir, hərçənd, onu Buxari və Müslim öz kitablarında nəql etməmişlər!” 5. Yenə həmin kitabda Həkim ibn Cübeyr İmam Zeyənlabidindən (ə) belə nəql edir: “Allahın razılığı yolunda canını fəda edən ilk şəxs Əli ibn Əbi Talibdir.”Sonra yazır: “Əli (ə) Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) yerində yatanda, bu şeri zümzümə edirdi: وَقَـيـتُ بِـنَـفـسـي خَيرَ مَن وَطِئَ الحَصىوَمَـن طـافَ بِالبَيتِ العَتيقِ وَبِالحَجَرِمُــحَــمَّدُ لَمّــا خـافَ أَن يَـمـكُـروا بِهِفَـوَقّـاهُ رَبّـي ذو الجَـلالِ مِنَ المَكرِوَبـاتَ رَسـولُ اللَهِ فـي الغـارِ آمِناًهُـنـاكَ وَفـي حِـفـظِ الإِلَهِ وَفـي سِـتـرِوَبِــتُّ أُراعـيـهِـم مَـتـى يَـنـشُـرونَـنـيوَقَد وَطَّنتُ نَفسي عَلى القَتلِ وَالأَسر “Mən Yer üzünə qədəm qoymuş ən fəzilətli insanı, Kəbə evini və Həcərül-əsvədi təvaf edən kəsi canımla qorudum. O, Allahın Rəsulu idi. Düşmənlərin məkr və hiyləsindən qorxsa da, qüdrətli Allah onu müxaliflərin hiyləsindən qorudu. Allahın Rəsulu (s) mağarada əmin-amanlıqda olan zaman mən onları (düşmənləri) gözləyirdim. Onlar mənim Peyğəmbərin (s) yerində yatmağımı güman etmirdilər. Bir halda ki, mən ölüm və əsirliyə hazır idim.” (“Müstədrəküs-səhiheyn”, c.3, səh.4.) İmam Əlinin (ə) iman və fədakarlığını göstərən bu şerə digər kitablarda da təsadüf edilir. 6. Məşhur tarixçi Təbəri Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) hicrəti ilə əlaqədar belə yazır: “Əli (ə) Peyğəmbərin (s) yerində yatmışdı, düşmənlər isə pusquda durub Peyğəmbərə (s) hücum çəkməyi gözləyir və onu öz yatağında uzandığını görüb deyirdilər: “And olsun ki, o Muhəmməddir!” Nəhayət, sübh açıldı və Əli (ə) Peyğəmbərin (s) yatağından qalxdı.” (Təbəri bu rəvayəti Peyğəmbərin (s) hicrəti ilə bağlı “Ənfal” surəsinin “(Ya Muhəmməd!) Yadına sal ki, bir zaman kafirlər səni həbs etmək və ya öldürmək, yaxud da (Məkkədən) çıxarıb qovmaq üçün sənə qarşı hiylə qurmuşdular. Allah da tədbir tökdü...” ayəsinin (30-cu ayə) təfsirində yazmışdır.) 7. İbn Əsir “Usdul-ğabə” kitabında İmam Əlinin (ə) fəziləti haqda yazır: “Peyğəmbəri-Əkrəm (s) hicrət etmək istədikdə, əmanətləri camaata qaytarmaq üçün Əlini (ə) Məkkədə qoydu və elə həmin gecə Məkkədən mağaraya doğru yola düşdü. Halbuki müşriklər onun evini mühasirəyə almışdılar. O, Əliyə (ə) göstəriş verdi ki, onun yerində yatıb, yorğanını üstünə atsın.” Sonra o, “Leylətül-məbit” əhvalatını və Allah-Taalanın Cəbrail və Mikailə vəhyini nəql edərək yazır: “Peyğəmbər (s) Mədinəyə hərəkət etdiyi zaman Allah-Taala bu ayəni ona nazil etdi: “İnsanlardan bəzisi Allahın razılığını qazanmaq üçün öz canını fəda edər. Allah Öz bəndələrinə qarşı çox mehribandır!” 8. Əhli-sünnənin dörd imamından biri olan Əhməd ibn Hənbəl məşhur “Müsnəd” kitabında İbn Abbasdan “(Ya Muhəmməd!) Yadına sal ki, bir zaman kafirlər səni həbs etmək, ya öldürmək, ya da (Məkkədən) çıxarıb qovmaq (sürgün etmək) üçün hiylə qurmuşdular. Allah da tədbir gördü. Allah tədbirlilərin ən yaxşısıdır” ayəsinin (“Ənfal”/30) təfsirində belə nəql edir: “Qüreyşlilər Məkkədə bir-birilə məsləhətləşib, bəziləri “Onu öldürün”, bəziləri isə “Onu sürgün edin!” – dedikləri zaman Allah-Taala Peyğəmbəri (s) bu hadisədən xəbərdar etdi. Bu zaman Əli (ə) Peyğəmbərin (s) yatağında yatdı... (və Peyğəmbər (s) Məkkədən çıxdı.)” (“Müsnədi-Əhməd”, c.1, səh.347.) Əhməd ibn Hənbəl bu rəvayəti “İnsanlardan bəzisi Allahın razılığını qazanmaq üçün öz canını fəda edər. Allah öz bəndələrinə qarşı çox mehribandır.” – ayəsinin təfsirində deyil, “Leylətül-məbit” ayəsi ilə əlaqədar nazil olan “Ənfal” surəsinin 30-cu ayəsinin təfsirində nəql etmişdir. “Leylətül-məbit” hadisəsi ilə bağlı rəvayətlər bununla başa çatmır. Digər məşhur mənbələrdə də çoxlu rəvayət nəql olunmuşdur.

84 Oxu
Könül oxşayan Hədislər 14.08.2026

İmam Rza (ə) Əbdüləzim Həsəninin nəsihəti

İmam Rza (ə) Əbdüləzim Həsəniyə buyurdu: “Ey Əbdüləzim! Mənim dostlarıma məndən salam çatdır və onlara de ki, şeytana özlərinə qarşı yol verməsinlər. Onlara doğru danışmağı və əmanətə riayət etməyi əmr et. Onlara sükut etməyi, özlərinə aid olmayan məsələlərdə mübahisə və çəkişməni tərk etməyi, bir-birlərinə üz tutmağı və bir-birlərini ziyarət etməyi tövsiyə et. Çünki bunlar məni razı salan və mənə yaxınlaşdıran əməllərdir. Onlar bir-birlərini parçalamaqla, bir-birlərinə qarşı düşmənçilik etməklə məşğul olmasınlar. Çünki mən özümə and içmişəm ki, kim belə edər və mənim dostlarımdan birini qəzəbləndirərsə, Allahdan onun dünyada ən şiddətli əzaba düçar edilməsini diləyərəm və axirətdə də ziyana uğrayanlardan olar. Onlara bildir ki, Allah onların yaxşı əməl sahiblərini bağışlamış, pis əməl sahiblərindən də keçmişdir. Lakin Allaha şərik qoşan, mənim dostlarımdan birinə əziyyət edən və ya ona qarşı qəlbində pis niyyət bəsləyən şəxs istisnadır. Həqiqətən, Allah həmin şəxsi bu əməldən əl çəkənə qədər bağışlamaz. Əgər bundan əl çəkərsə, bağışlanar. Əks halda, iman ruhu onun qəlbindən çıxar, mənim vilayətimdən xaric olar və bizim vilayətimizdən heç bir payı qalmaz. Mən belə bir vəziyyətdən Allaha pənah aparıram.”

104 Oxu
İmam Rza (ə) 13.08.2026

İmam Rzanın (ə) həyatı

İmam Rzanın (s) şəhadəti münasibətilə əziz həmvətənlərimizə və oxucularımıza başsağlığı verir və o Həzrətin həyatı ilə bağlı qısa məlumatı nəzərinizə çatdırırıq:İmam Rza (ə) 148-ci hicri-qəməri ilinin Zil-qədə ayında anadan olmuşdur. O Həzrətin künyəsi Əbülhəsən, ləqəbi Rzadır və atası İmam Kazim (ə) (183-cü hicri ilində) Bağdad zindanında şəhid olduqdan sonra otuz beş yaşında imamətə çatmışdır. İmam Rzanın (ə) vəfat tarixi haqda ixtilaf vardır; bəziləri 202-ci il, bəziləri isə 203-cü hicri ilində vəfat etdiyini qeyd etmişlər. Hansı ayda vəfat etdiyinə gəldikdə isə, Şeyx Kuleyni və Şeyx Müfid (hansı gündə olduğuna toxunmadan) Səfər ayında vəfat etdiyini söyləmişlər. Növbəxti o Həzrətin vəfat gününün Səfər ayının sonuncu gün olduğunu qeyd etmişdir. O Həzrətin anası Xeyzəran adlanırdı. Bəzilərinin fikrincə, o, Novbə əhalisindən olmuşdur. Adı Ərva, ləqəbi isə Şəqradır. Bəziləri anasının adının Nəcmə, Tüktəm və künyəsinin Ümmül-Bənin olduğunu qeyd etmişlər. (“Əl-əimmətu isna əşər”, c.2, səh.342.)İmam Rza (ə) 201-ci h.q. ilinə qədər Mədinədə yaşamış, həmin ilin Ramazan ayında Mərvə gedərək 202-ci və yaxud 203-cü ilin Səfər ayında şəhadətə yetirilmiş və Xorasanda (Məşhəd şəhərində) dəfn olunmuşdir.İmam Rza (ə) Harunun dövründə183-cü hicri ilində İmam Kazim (ə) Harunun əmri ilə Bağdad zindanında zəhərlənib şəhid olduqdan sonra İmam Rza (ə) İmam olduğu müddətin on ilini Harunun hakimiyyəti dövründə yaşamışdır. Bu müddət Harunun özbaşınalıq və azğınlıq mühiti olması ilə yanaşı, həm də İmam Rzanın (ə) nisbətən azad yaşadığı və elmi-mədəni fəaliyyəti dövrü hesab olunur. Çünki Harun bu müddət ərzində o Həzrətə toxunmamış və İmam Rza (ə) açıq şəkildə fəaliyyət aparmışdır. Buna görə də, o Həzrətin yetirdiyi şagirdlər, islami elmlər ocağında təlim etdiyi Quran həqiqətləri və İslam maarifi də, məhz bu dövrə təsadüf edir. Harunun təzyiqləri azaldaraq İmam Rzanı (ə) nisbətən azad buraxmasının səbəbi, bəlkə də, onun İmam Kazimi (ə) qətl etdiyini ört-basdır etməsi ilə əlaqədardır. Harun bu böyük cinayətin üstünü örtməyə çalışsa da, məsələnin üstü açılır və camaatda ona qarşı böyük nifrət hissi oyanır. Buna görə də, Harun bir təhər özünə bəraət qazandırmaq istəyirdi.Vəliəhdlik məsələsiİmam Rza (ə) haqqında ən önəmli tarixi hadisə o Həzrətin vəliəhdlik məsələsi idi. O Həzrətin vəliəhdliyi ilə bağlı nəzərə çarpan məsələlər bunlardır: 1. Bu prosesdə Məmunun hədəfi; 2. Məmunun öz hədəfinə çatmamasında İmam Rzanın (ə) mövqeyi.Məmunun zahiri rəftarlarından başa düşülür ki, o, bu prosesdə xüsusi hiyləgərliklə zahirdə öz xalis niyyətini – İmam Rzaya (ə) məhəbbətini bildirmək istəmiş və xilafət məsələsində İmam Əlinin (ə) nəslinin haqlı və layiqli olduğuna inandığını göstərməyə çalışmışdır.Digər məsələ İmam Rzanın (ə) xilafət təşkilatına gətirilməsi ilə o Həzrətin fəaliyyətlərinin məhdudlaşdırılması idi.Üçüncü məsələ isə budur ki, İmam Rza (ə) Məmunun vəliəhdliyini qəbul etməklə əzəmətini, məqam və mövqeyini azaldacaq, tərəfdarlarının yanında hörmətdən düşəcək, kimsə onu pak və müqəddəs bir şəxsiyyət kimi tanımayacaq və nəhayət, iddia etdiklərini puç biləcəkdilər.Əbusəlt Hərəvi də vəliəhdliyin İmam Rzaya (ə) həvalə edilməsinin səbəbini belə açıqlayır: “Məmun İmam Rzanı (ə) vəliəhd seçməklə camaata o Həzrətin dünyapərəst və dünya malına hərisliyini sübut etmək və beləcə, mənəvi məqamını ləkələmək istəyirdi.”Həqiqət budur ki, camaat hər vaxt İmam Əlinin (ə) övladlarına, məxsusən, şiə imamlarına xüsusi ehtiram bəsləmiş və bu da xalqın onlara hədsiz dərəcədə etiqad və etimadına səbəb olmuşdu. İmamların spesifik xüsusiyyətləri hər kəsi onlara tərəf yönəltmiş, camaatın onlara qarşı itaətini zəruriləşdirmiş və onların qarşısında təslimçilik ruhu yaratmışdı. Məmun çalışırdı ki, bu əzəmət və müqəddəsliyi aradan qaldırsın və ən azı, onların da başqaları kimi hakimiyyətə çatdıqları zaman zülm və fəsada düşəcəkləri fikrini camaata aşılasın.Xilafət və siyasət insanların nəzərində bir növ çirkinlik sayıldığı üçün təqvalı və nəfsi pak insanın siyasətə qoşulması onun təsir və nüfuzunun azalmasına səbəb olacaqdı. İmam Rza (ə) kimi təqva və zahidlikdə öndər olan şəxsin Abbasilərin qurduğu xilafətlə əməkdaşlığı o Həzrəti məqam və nəzərdən salacaqdı. Buna görə də, o Həzrətə etiraz əlaməti olaraq deyirdilər: “Dünyaya bağlanmadığınız halda, nə üçün Məmunun vəliəhdliyini qəbul etdiniz?” İmam (ə) buyurardı: “Bu işə nə qədər nifrət etdiyimi yalnız Allah bilir.”Məmunun bu hədəflərinin kənarında bəzi məsələlərə də toxuna bilərik. Məsələn, Məmun bu tədbiri ilə İmam Rzanı (ə) istədiyi kimi idarə edə bilərdi. Bu istiqamətdə İmamın üzərində bir çox gözətçi qoymuşdu ki, onlar hər an İmamın vəziyyətini Məmuna çatdırırdılar. (“Üyunu əxbarir-Riza (ə)”, c.2, səh.151-152.)İmam Rzanın (ə) reaksiyasıİmam Rzanın (ə) göstərdiyi ilk reaksiyanı Xorasana gəlməkdən imtina etməsi idi. O Həzrət onu aparmağa məmur olan Rəca ibn Əbu Zəhhakın məcbur etməsinə qədərki müddətdə bu işlə müxalifətçilik etdi. Şeyx Kuleyni, Yasir Xadimdən və Rayyan ibn Səltdən belə nəql edir: “(Məmunun qardaşı) Əmin məğlub edildikdən və Məmun hökumətini qurduqdan sonra İmama bir məktub yazaraq Xorasana gəlməsini istədi. İmam isə onun istəyinə müsbət cavab vermədi. Bir hədisdə deyilir: “Məmun bu haqda o qədər məktub yazdı ki, İmam (ə) Məmunun bu işdən əl çəkməyəcəyini gördükdə, getməkdən başqa bir çarənin olmadığını başa düşdü.” (“Üsuli-kafi”, c.1, səh.488.)Şeyx Səduq, Məul Səcistanidən belə nəql edir: “İmam Rzanı (ə) Xorasana aparmaq üçün Mədinəyə bir məmur gəldiyi zaman, mən orada idim. İmam Rza (ə) Rəsulullah (s) ilə vidalaşmaq üçün o Həzrətin türbəsinə daxil oldu. İmamın dəfələrlə türbədən çıxıb yenidən geri döndüyünü və yüksək səslə ağladığını gördüm. İmama yaxınlaşıb salam verdim və bunun səbəbini soruşdum. İmam buyurdu: “Cəddimin yanından gedəcək və qürbətdə öləcəyəm...”Həmçinin İmam Rza (ə) Xorasana getdiyi zaman ailəsindən heç kəsi özü ilə aparmadı. Bu da o Həzrət baxımından səfərin heç də aydın gələcəyə malik olmadığını bildirirdi.Nəhayət, Məmun xilafəti İmam Rzaya (ə) həvalə etmək istəyini irəli sürdü. Məmunun hədsiz israrından və İmamın da bunu qəbul etməməsindən sonra, vəliəhdlik zorla İmama yükləndi.Vəliəhdliyin qəbulluğu barədə Məmunun israrı və əks-təqdirdə, İmam Rzanın (ə) ölümlə hədələnməsi o Həzrəti elə bir vəziyyətdə qoymuşdu ki, o Həzrətin başqa çarəsi qalmamışdı. Eyni zamanda, İmam (ə) Məmunun öz hədəfinə çatmaması üçün əlindən gələnini də əsirgəmədi. Bu məsələ yalnız İmamla (ə) Məmun arasında baş verən iki aylıq müzakirədən sonra gerçəkləşdi.İmam Rza (ə) dəlil-sübutları ilə Məmuna bildirdi ki, ya özünün və ata-babalarının xilafətə haqlı olmadıqlarını etiraf etməli, ya da İmamdan əl çəkməlidir. Məmun İmam Rzanı (ə) vəliəhdliyə məcbur etdiyi zaman İmam ona buyurdu: “Əgər bu xilafət sənə aiddirsə, Allah onu sənin üçün qərar vermişdir. Belə olan halda, Allahın sənə geyindirdiyi paltarı çıxarıb başqasına verməyin caiz deyildir. Əgər sənə aid deyilsə, yenə də, özünə aid olmayanı başqasına bağışlamağın caiz deyildir.” (“Rovzətul-vaizin”, Nişapuri, səh.223.)Hər halda, İmam Rza (ə) məcburi şəkildə vəliəhdliyi qəbul etdi. Lakin vəliəhdliyi qəbul etdiyi üçün siyasi istifadələr olunmasın deyə, İmam bütün gücünü səfərbər etdi.O Həzrət vəliəhdliyi bir sıra xüsusi şərtlərlər əsasında qəbul etmişdi ki, əməli olaraq onu siyasi və ictimai məsələlərə müdaxilə etməkdən tamamilə uzaqlaşdırırdı. O Həzrət şərtlərini belə açıqladı: “Mən bunu (vəliəhdlik) bu şərtlərlə qəbul edirəm ki, kimsəni vəzifəyə təyin etməyəcək və kimsəni vəzifəsindən azad etməyəcəyəm. Heç bir adət-ənənəni pozmayacaq və vəliəhdlik məqamını yalnız uzaqdan-uzağa daşıyacağam.” (“Üyunu əxbarir Riza (ə)”, c.2, səh.148.)İmam Rza (ə) və MəmunBurada Məmunun İmam Rza (ə) ilə əlaqəsi haqda iki əsaslı məsələni xatırlamaq yerinə düşərdi:1. Məmun İmam Rzanı (ə) Mərvə gətirdikdən sonra müxtəlif alimlərin iştirakı ilə bir çox elmi yığıncaqlar təşkil edərdi və orada İmamla başqaları arasında bir çox müzakirələr baş verərdi. Bu yığıncaqlarda müzakirə edilən məsələlər, ümumiyyətlə, fiqhi və etiqadi məsələlərdən ibarət idi.Bu işdə Məmunun məqsədi özünü elmsevər və ona əhəmiyyət verən kimi göstərmək idi. Amma Məmunun belə yığıncaqlar təşkil etməkdə məqsədi başqa idi. O, İmamı müzakirə mühitinə çəkməklə adi camaatın Əhli-beyt imamları ilə bağlı “Onlar xüsusi elmlərə, o cümlədən, “lədünni” elmə sahibdirlər!” – düşüncəsini aradan qaldırmaq istəyirdi.İmam Rzanın (ə) elmi şöhrəsi Məmun tərəfindən şəhadətə yetirilməsi üçün ən önəmli dəlil sayıldı. Əhməd ibn Əli Ənsari deyir ki, Əbu Səltdən: “Məmun İmam Rzanın (ə) öldürülməsinə necə razı oldu?” – deyə soruşduqda belə cavab verdi: “...Məmun vəliəhdliyi İmam Rzaya (ə) həvalə etməklə camaata onun dünyaya bağlandığını göstərmək və nəticədə, o Həzrəti camaatın gözündən salmaq istəyirdi. Ancaq İmam Rzanın (ə) rəftar və hərəkətləri onun Məmundan üstünlüyünü aşkar etdikdə, Məmun İmam Rzanın (ə) elmi məqamını zədələmək və camaatın gözündən salmaq üçün bütün müsəlman və qeyri-müsəlman sxolastiklərini İmamla elmi münazirəyə dəvət edirdi. Amma İmamla həmsöhbət olan hər bir müsəlman, yəhudi və məsihi alimi İmama təslim olurdu. Nəticədə, camaat da deyirdi ki, İmam Rza (ə) xilafətə Məmundan daha layiqdir. Məmunun casusları da bu xəbərləri ona çatdırırdı. Beləcə, Məmun İmam Rzanı (ə) zəhərləyərək öldürdü. (“Üyunu əxbarir-Riza (ə)”, c.2, səh.241.)2. Məmunla İmam Rza (ə) arasındakı əlaqələrə kölgə salan ikinci bir nöqtə də, İmamın “bayram” namazında iştirak etməsi oldu. Məmun, İmamdan (ə) bayram namazını qılmağı istəsə də, İmam vəliəhdliyi qəbul edərkən qarşıya qoyduğu şərtlər əsasında bayram namazını qılmayacağını söylədi. Məmun israr etdikdə, İmam məcbur olaraq qəbul etdi və buyurdu: “Belə isə, Rəsulullah (s) kimi namaza gedəcəyəm!” Məmun da bunu qəbul etdi. Bu arada camaat İmam Rzanın (ə) padşahlar kimi bəzi xüsusi ənənələrə tabe olaraq evdən çıxacağını gözləyərkən, bir də gördülər ki, İmam ayaqyalın evdən çıxdı və “təkbir” deyərək yola düşdü. Rəsmi geyimlərlə bu məclisdə iştirak edən əmirlər və dövlət məmurları bunu gördükdə, atlarından düşüb, ayaqqabılarını çıxartdılar, “təkbir” deyərək İmamın arxasınca hərəkət etməyə başladılar. Nəql edirlər ki, Fəzl xəlifə Məmuna dedi: “Əgər İmam Rza (ə) bu şəkildə namaz qılınacaq yerə getsə, camaat ona aşiq olar. Yaxşı olar ki, onun geri dönməsini istəyin.” Məmun bir nəfəri göndərərək İmamın geri dönməsini istədi. İmam ayaqqabılarını istədi və geyinib atına minərək geri döndü.” (“Rovzətul-vaizin”, Nişapuri, səh.227-228.)Məmun bu hadisədən daha çox təhlükə hiss edib anladı ki, İmam onun heç bir dərdinə dərman olmadığı kimi, siyasi vəziyyəti tamamilə onun əleyhinə yönəldir. Buna görə də, onun hər bir işini vasvasılıqla araşdırmaq və Məmunun əleyhinə görmək istədiyi hər bir tədbiri ona xəbər vermək üçün gözətçilər təyin edildi və onlar belə fəaliyyətlərdən Məmunu xəbərdar etdilər. (“Üyunu əxbarir Riza (ə)”, c.2, s.153.)Başqa hallarda da İmam Rza (ə) Məmunu gördüyü işlərinə görə tənqid edərdi. Məsələn, Məmun İslam ərazilərini genişləndirmək üçün qeyri-islami dövlətlərlə döyüşərkən o Həzrət Məmuna buyurmuşdu: “Nə üçün Muhəmmədin (s) ümməti haqda düşünmür və onları islah etməyə çalışmırsan?”İmam Rzanın (ə) şəhadətiQeyd etdiklərimizdən aydın olur ki, Məmun İmam Rzanı (ə) Mərvə gətirməklə uğurlu nəticələr əldə edə bilmədi. Hətta vəziyyətin bu minvalla davam etməsi onun üçün aradan qaldıra bilməyəcəyi ehtimali zərərlər belə doğuracaqdı. Xilafəti ələ almaq üçün öz qardaşını öldürməkdən çəkinməyən və özünün xilafət kürsüsünə oturması üçün zəhmətlərə qatlaşan vəzirini göz qırpmadan öldürən Məmun indi də cani ata-babaları kimi xilafətini qorumaq məqsədilə şiə imamlarından digər birini öldürmək fikrinə düşdü və nəhayət, hiylə və özünəməxsus siyasi oyunlar tətbiq etməklə İmam Rzanı (ə) şəhadətə yetirdi və İmamın (ə) ölümündən kədərləndiyini bildirdi. Belə ki, üç gün, üç gecə İmamın (ə) qəbrinin üstündən ayrılmadı. Məmun elə ustalıqla öz rolunu ifa etdi ki, hətta bəzi şiə alimləri İmamın (ə) Məmun tərəfindən şəhadətə yetirilmədiyini qəbul etdi. İrbili həmin alimlərdən biridir. Halbuki İmam Rza (ə) haqqında ən geniş kitab yazan Şeyx Səduq başda olmaqla şiə alimlərinin əksəriyyəti bir çox rəvayətlərə istinad edərək İmam Rzanın (ə) Məmun tərəfindən şəhadətə yetirildiyini təsdiq etmişlər. (“Müsnədi-İmam Rza (ə)”, Əzizullah Ətarudi, c.1, səh.124-139; “Məsum imamların fikri-siyasi tarixi”, Ustad Rəsul Cəfərian, “İmam Rzanın həyatı” bölməsi.)uraya daxil edin...

108 Oxu
Namaz 12.08.2026

Ayət namazı necə qılınır? - QAYDA

2026-cı ilin ikinci və sonuncu Günəş tutulması bu gün – avqustun 12-də baş verəcək.  Bakı vaxtı ilə Günəş tutulması saat 19:34-də başlayacaq və 23:57-də başa çatacaq.    Qeyd edək ki, bu cür hadisələrdə, o cümlədən zəlzələ kimi təbii fəlakətlər zamanı ayət namazı qılınmalıdır. Ayət namazı iki rəkətdir və hər bir rəkətdə bеş rüku və iki səcdə vardır. Şəri cəhətdən vacib olma səbəbləri aşağıdakılardır: Günəş və ayın tutulması, hətta, bəzi hissəsi olsa da, zəlzələ və camaatın çoxunun qorxmasına səbəb olan hər bir hadisə, məsələn qara, qırmızı və sarı və ümumiyyətlə adi olmayan küləklər, şiddətli zülmət və qaranlıqlar, göy gurultusu, şimşək və ildırım, uçqun və dağıntı səsləri. Ay və gün tutulması istisna olmaqla qalan hadisələr əgər qorxuya səbəb olmazsa və ya çox az adamların qorxusuna səbəb olarsa, onda onlar ayət namazının vacib olmasına səbəb olmaz. Namazın qılınma qaydası bu cürdür:  1. Niyyətdən sonra təkbir deyilir, tam şəkildə bir Həmd və surə oxunur, rükuya gedilir. Rükudan qalxdıqdan sonra yenidən bir tam Həmd və surə oxunur, yenə rükuya gedilir. Bu qayda ilə beş dəfə Həmd və surə oxunur, beş rüku yerinə yetirilir. Beşinci rükudan sonra iki dəfə səcdə edilir və ayağa qalxmaqla ikinci rəkətə başlanılır. İkinci rəkət də birinci rəkət kimi qılınır və səcdələrdən sonra təşəhhüd və salam oxunur. 2. Niyyət və təkbirdən sonra Həmd oxunur, surənin ayələri beş hissəyə bölünür. Birinci hissədən sonra rükuya gedilir və rükudan qalxdıqdan sonra ikinci hissə deyilir. İkinci hissə deyildikdən sonra ikinci dəfə rükuya gedilir. Beləcə surənin hər hissəsi oxunduqdan sonra bir rüku yerinə yetirilir. Məsələn, “Həmd”dən sonra “İxlas” surəsi oxunacaqsa, İxlas surəsi beş hissəyə bölünür: “Bismillahir rəhmanir rəhim”, “Qul huvəllahu əhəd”, “Allahu səməd” “Ləm yəlid və ləm yuləd”, “və ləm yəkun ləhu kufuvən əhəd”. Hər hissə deyildikdən sonra bir rüku yerinə yetirilir. Beşinci rükudan sonra iki dəfə səcdə edilir və ayağa qalxmaqla ikinci rəkətə başlanılır. İkinci rəkət də eyni qaydada qılınır, sonra təşəhhüd və salam oxunur. Ayətullah Xameneinin fətvasına əsasən beş hissyə bölünəcək surə "İxlas" surəsi deyil, beş yerə bölünməsi mümkün olan başqa bir surə olmalıdır.  Ayət namazının bir rəkətini birinci, ikinci rəkətini o biri qayda ilə qılmaq olar.in...

106 Oxu
Könül oxşayan Hədislər 12.08.2026

Çağdaş dünyamızın bütü

Peyğəmbəri-Əkrəm (s) buyurmuşdur:يَأْتى عَلَى النَّاسِ زَمانٌ بُطُونُهُمْ آلِهَتُهُمْ، وَ نِساؤُهُمْ قِبْلَتُهُمْ، وَ دَنا نيرُهُمْ دينُهُمْ، وَ شَرَفُهُمْ مَتاعُهُمْ، وَ لايَبْقى‏ مِنَ الْايمانِ الّا اسْمُهُ“Bir zaman gələcək ki, insanların qarınları tanrıları, qadınları qiblələri, pulları dinləri və şərəfləri matahları olacaq və imanın adından başqa bir şey qalmayacaqdır.”Soruşdular:يا رَسُولَ اللَّه! ايَعْبُدُونَ الْاصْنامَ“Ey Allahın Rəsulu! (Müsəlmanlar) bütlərəmi pərəstiş edəcəklər?”Həzrət buyurdu:نَعَمْ، كُلُّ دِرْهَمٍ عِنْدَهُمْ صَنَمٌ“Bəli, onların bütü pul olacaq (və bu, onları Allahdan qafil edəcək).” (“Biharul-ənvar”, c.22, səh.453.)axil edin...

93 Oxu
Həzrət Muhəmməd (s) 12.08.2026

Bu gün əziz İslam peyğəmbəri Həzrəti Məhəmmədin (s) vəfat günüdür

Səfər ayının 28-i  İslam Peyğəmbərinin (s) rehləti və o Həzrətin böyük nəvəsi İmam Həsənin (ə) şəhadət günüdür. Bu münasibətlə əziz oxucularımıza başsağlığı verir və İslam Peyğəmbərinin (s) həyatı ilə bağlı qısa məlumatı nəzərinizə çatdırırıq:   Peyğəmbərin adı Mühəmməd (s), məşhur künyəsi Əbülqasim, məşhur ləqəbləri Əhməd və Mustafa, bərəkətli ömrü isə 63 ildən ibarət olmuşdur. O həzrət “amul-fil”in (fil ili) Rəbiül-əvvəl ayının 17-də (miladi tarixi ilə 570-ci ildə), mübarək cümə günü dünyaya gəlmişdir. (Həmin il Allah-Taala Kəbə еvini uçurmağa gələn “fil səhabələri”ni “əbabil” quşları ilə məhv еtmişdir.) Həzrət İsa (ə) əsrlər öncə “İncildə” o həzrətin adını müjdə vermişdir: “Mən sizi məndən sonra gələcək bir peyğəmbərlə müjdələyirəm, onun adı Əhməddir.” Qurani-Kərimdə də o həzrət həm Əhməd, həm də Mühəmməd adı ilə yad edilir. (“Səff” surəsi, ayə 6; “Əhzab” surəsi, ayə 40.) Nəhayət, o həzrət bir yəhudi qadının vasitəsi ilə zəhərlənərək 11-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 28-də dünyasını dəyişmişdir. Peyğəmbər (s) 25 yaşında olarkən həzrət Хədicə (s) ilə еvlənmiş və “amul-fil”in 40-cı ili, Rəcəb ayının 27-də gеcə ikən peyğəmbərliyə sеçilmişdir. O həzrət İslam dinini təbliğ etdiyi üçün 13 il Məkkədə dözülməz müsibətlərə məruz qalaraq Qürеyş kafirlərinin dinin inkişafının qarşısını aldıqları zaman Mədinə şəhərinə hicrət еtmişdir. Qеyd еtmək lazımdır ki, o həzrətin Mədinəyə hicrət еtdiyi gün İslam tariхinin başlanğıcı sayılır. Peyğəmbər (s) hicrətdən sonra, Mədinədə sakin olduğu 10 il ərzində İslam dinini kamil surətdə bəşəriyyətə çatdırmışdır. İslam Peyğəmbərinin (s) doğulduğu gecə dünyada böyük hadisəlr və möcüzələr baş vеrmişdir. O cümlədən: bütün bütlər yıxılır; İranda Kəsra eyvanı lərzəyə gəlib parçalanır və 14 sütunu sınır; Savə dəryaçası quruyur; min ildən sonra fars atəşgahı sönür. PEYĞƏMBƏRİN (S) ATA VƏ ANASI Tarixdə Peyğəmbərin (s) atası Abdullah haqda belə yazılır: Bir gün Əbdül-Müttəlib Zəmzəm quyusu qazılanda nəzr edir ki, əgər on oğlu olarsa, birini Allah yolunda qurban etsin. Onun duası qəbul olur və Allah-Taala ona onuncu oğulu, yəni Abdullahı əta etdikdə, Əbdül-Müttəlib öz nəzərini yerinə yetirmək məqsədilə övladları arasında püşk atır. Püşk Abdullaha düşür. Abdullahı qurbangaha aparır. Bu iş sonralar bir adətə çevrilməsin deyə, qohum-əqraba yığışıb bu işə mane olmaq istəyirlər. Təklif edirlər ki, on dəvə və Abdullah arasında püşk atılsın. Püşk yenə də Abdullaha düşür. Dəvələri yüzədək artırdıqdan sonra püşk dəvələrə düşür. Beləcə, 100 dəvə Abdullahı əvəz edir. Peyğəmbərin (s) atası Abdullah çox yaşamır. O, Amənə ilə evləndikdən sonra, Peyğəmbər (s) dünyaya gəlməzdən öncə Şam səfərindən qayıdarkən xəstələnir və 25 yaşında ikən Mədinədə dünyasını dəyişir. Peyğəmbər (s) dünyaya gəldikdən sonra babası Əbdül-Müttəlibin himayəsinə keçir. Peyğəmbərin (s) anasının adı Amənədir. Amənə o həzrəti (s) dünyaya gətirdikdən bir müddət sonra ona süd vermək üçün Bəni-Səd qəbiləsindən olan Həlimə Sədiyyə adlı bir qadını dayə tuturlar. Peyğəmbər (s) beş il dayənin yanında qalıb, sonra ana qucağına qayıdır. Amənə bir müddət sonra öz övladı Peyğəmbərlə (s) birgə qohumlarını görmək və həyat yoldaşı Abdullahın qəbrini zyarət etmək üçün Mədinəyə gedir. Mədinədə bir ay qaldıqdan sonra geri dönərkən xəstələnib yolda otuz yaşında ikən vəfat edir. Onu Mədinə ilə Məkkə yolnun kənarında Əbva adlı bir yerdə dəfn edirlər. Anasının dəfnindən sonra Ümmü-Əymən adlı bir qadın Peyğəmbəri (s) gətirib Əbdül-Müttəlibə çatdırır. Peyğəmbər (s) səkkiz yaşında olarkən babası Əbdül-Müttəlib də dünyasını dəyişir, sonra onu əmisi Əbu Talib və onun həyat yoldaşı Fatimə binti Əsəd öz himayələrinə götürürlər. PEYĞƏMBƏRİN (S) ÖVLADLARI İslam Peyğəmbərinin (s) üç oğlu və dörd qız övladı olmuşdur. Oğlanları: Qasim, Abdullah və İbrahim. –Qasim; Peyğəmbər (s) bu münasibətlə “Əbülqasim” adlanmışdır. Qasim iki yaşında ikən Məkkədə vəfat etmişdir. –Abdullah; Peyğəmbər (s) peyğəmbərliyə çatdıqdan sonra Abdullah anadan olub və Məkkədə vəfat etmişdir. Bəziləri onun adını Təyyib və Tahir kimi də qeyd etmişlər. –İbrahim; Mədinədə o həzrətin Qibtiyyə Mariyyə adlı zövcəsindən olmuş, hicrətin 10-cu ilində on yeddi aylığında vəfat etmiş və Bəqidə dəfn olunmuşdur. Qızları: Zeynəb, Rüqəyyə, Ümmü-Gülsüm və Fatimeyi-Zəhra (ə). –Zeynəb Peyğəmbərin (s) böyük qızıdır. O həzrətin Xədicə ilə izdivacından beş il sonra doğulmuşdur. Öz xalası oğlu Əbülas ibn Rəbi ilə ailə qurmuş və 8-ci hicri-qəməri ilində vəfat etmişdir. –Rüqəyyə İslamdan əvvəl doğulmuşdur. Əvvəlcə Əbu Ləhəbin oğlu Utbəyə nişanlanmış, lakin “Təbbət” surəsi nazil olduqdan sonra Əbu Ləhəbin göstərişi ilə toydan qabaq ayrılmışdır. Sonra Osman ibn Əfvan ilə izdivac etmişdir. İkinci hicri-qəməri ilində dünyasını dəyişmişdir. –Ümmü-Gülsüm də Məkkədə doğulmuş, bacısı Rüqəyyə kimi Əbu Ləhəbin digər oğlu Üteybə ilə izdivac etmiş, lakin “Təbbət” surəsi nazil olduqdan sonra ayrılmışdır. Bacısı Rüqəyyə vəfat etdikdən sonra Osmana ərə getmişdir. Üçüncü hicri-qəməri ilində vəfat etmişdir. –Fatimeyi-Zəhra (s) “besət”dən (Peyğəmbər (s) peyğəmbərliyə çatdıqdan) beş il sonra doğulmuşdur. Hicrətdən iki ay sonra Mədinədə imam Əli (ə) ilə ailə qurmuş və on səkkiz yaşında ikən, İslam Peyğəmbəri (s) əbədiyyətə qovuşduqdan doxsan beş gün sonra şəhadətə yetmişdir. Peyğəmbər (s) özü həyatda ikən xanım Fatimeyi-Zəhradan (ə) başqa, bütün övladları dünyadan köçürlər. O həzrətin iki oğul və dörd qızı Xədicədən, İbrahim adlı digər bir oğlu isə Mariyyə Qibtiyyədən doğulur. Başqa zövcələrindən övladı olmuur. İslam peyğəmbərİnİn (s) RİSALƏTİ İslam Peyğəmbəri (s) peyğəmbərliyindən öncə hər il bir neçə günlük “Hira” mağarasına gedər, ibadət və raz-niyazla məşğul olardı. Peyğəmbər (s) qırx yaşında ikən, hicrətdən on üç il əvvəl, Rəcəb ayının 27-də vəhy mələyi Cəbrail-Əminin Allah tərəfindən nazil olması və “Ələq” surəsinin bir neçə ayəsinin tilavəti ilə peyğəmbərliyə seçilir. O həzrətə iman gətirən və dəvətini qəbul edən ilk kişi imam Əli (ə) və ilk qadın Peyğəmbərin (s) həyat yoldaşı Xədicə olur. Məkkədə şərait münasib olmadığı və bütün ixtiyarlar bütpərəstlərə məxsus olduğundan Peyğəmbər (s) dəvətini məhdud və gizli şəkildə başlayır. Bu müddətdə bir dəstə o həzrətə iman gətirir. Üç il gizli dəvətdən sonra, ilk mərhələdə Allah tərəfindən   «و انذر عشیرتک الاقربین»  (Yaxınlarını ilahi əzabla qorxut – “Şüəra”/214) – ayəsi nazil olmaqla, o həzrət qohum-əqrəbasını bir yerə toplayaraq risalət və peyğəmbərlik vəzifəsini aşkar şəkildə elan edir. İkinci mərhələdə isə Peyğəmbər  فاصدع بما تؤمر و اعرض عن المشرکین انا کفیناک المستهزئین    (Sənə əmr olunanı aşkar şəkildə bəyan et və müşriklərdən üz çevir. Həqiqətən, Biz istehza edənlərin şərini səndən uzaqlaşdırdıq! – “Hicr”/94-95) – ayəsini almaqla ümumi dəvətə başlayır. Bundan sonra müxaliflərin düşmənçiliyi alovlanır. Düşmən Həzrətin risalətinə qarşı bütün vasitələrdən istifadə edir. Peyğəmbər və onun tərəfdarları böhtanlarla, istehzalarla və cismani işgəncələrlə qarşılaşırlar. Bu minvalla, o həzrətin peyğəmbərliyindən on üç il keçdikdən sonra, Əbu Cəhlin təklifi və Qüreyş qəbiləsinin böyüklərinin qərarı ilə bir dəstə Peyğəmbərin (s) evinə hücum edib o həzrəti qətlə yetirmək istədikdə, Cəbrail-Əmin Allah-Taala tərəfindən o həzrətin Məkkədən Mədinəyə hicrət etməsi əmrini gətirir. İmam Əli (ə) Peyğəmbərin (ə) yatağında yataraq, o həzrət tərəfdarları ilə birlikdə Məkkədən çıxıb, üç gün “Sur” mağarasında qaldıqdan sonra Mədinəyə doğru hərəkət edir. Mədinə əhalisi Peyğəmbəri (s) Mədinənin altı kilometrliyində yerləşən “Quba” məntəqəsində qarşılayır. (Elə həmin məntəqədə İslamın ilk məscidi – “Quba məscidi”, ondan sonra isə Mədinənin özündə “Peyğəmbər məscidi” bina edilir.) İmam Əli (ə) Məkkədə qalan bəzi ailə üzvləri ilə birlikdə Məkkədən Qubaya çatdıqdan sonra, birgə Mədinəyə daxil olurlar. Hicrətin ikinci ilində müsəlmanlarla müşriklər arasında “Bədr” döyüşü baş verir və döyüş müsəlmanların qələbəsi ilə sona yetir. Bir çox müsəlmanların şəhadətinə səbəb olan “Ühüd” döyüşü hicrətin 3-cü ilində baş verir. Hicrətin 5-ci ilində “Əhzab” (Xəndək) döyüşü baş verir. Hicrətin 6-cı ilində “Hüdeybiyyə sülhü” imzalanır. Elə həmin ildə Peyğəmbər (s) müxtəlif ölkələrin padşahlarına məktub göndərərək onları İslama dəvət edir. Hicrətin 7-ci ilində “Xeybər” döyüşü baş verir və imam Əlinin (ə) qəhrəmanlığı ilə Xeybər qalası fəth olunur. Hicrətin 8-ci ilində Məkkə fəth olunur və bütxanalar dağıdılır. Elə həmin ildə Peyğəmbərin böyük qızı Zeynəb vəfat edir və İbrahim adlı oğlu dünyaya göz açır. Hicrətin 10-cu ilində Peyğəmbərin 18 aylıq övladı İbrahim dünyasını dəyişir. Hicrətin 11-ci ilində Peyğəmbər (s) “Vida” həccini yerinə yetirib, Məkkədən Mədinəyə döndükdə, “Qədir-Xum” adlı məntəqədə 120 min hacının iştirakı ilə imam Əlini (ə) Allah tərəfindən özünə canişin və müsəlmanlara rəhbər, imam təyin edir. Peyğəmbər (s) Mədinəyə qayıtdıqdan sonra, Səfər ayının 28-i dünyadan köçür. (Tarixe-təhliliye-İslam”, Ustad Rəsuli Məhəllati.)

119 Oxu
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86

İslam AI — Müsəlmanın Bələdçisi

Dini Süni İntellekt Sual-Cavab Mərkəzi

İslam AI Bələdçisi yüklənir...